الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ . » « 1 » . بنابراين لزوم پاداش از اين سه نوع اعتبار برمىخيزد ، و تنها به جزاى كامل و خالص بسنده نمىشود ، بلكه صرفا جنبهء محاسبه‌اى دارد و نه آنكه جنبهء پس‌اندازى داشته باشد ، پاداش در حقيقت نتيجه نهايى تلاش و كوشش است ، نه آنكه ترغيبى بر صرف افزودن اجر باشد . و هم‌چنين سزاوار است كه در مقابل اين جهانى كه همواره پر از تكاليف و وظايف روزافزون است ، جهان ديگرى از محاسبات باشد كه آن را تنها بدين نحو تصوّر نماييم و بس . پس ببينيم قرآن چه راهى را براى اين هشدار طى كرده است ؟ اينك آن چيزى كه در بررسى آن تا پايان اين بخش از كتاب پيش مىرويم . ب - پاداش الهى در حيات اخروى همهء آيات قرآنى ، اين منظور را با روش خاصّى مطرح نكرده است ، برخى از آيات جز نظر عام و نامحدودى را نداده و برخى ديگر همان نظر را به صورت محدود با تفاوت درجهء دقيق آن را مطرح كرده است كه گاهى جنبهء منفى و گاهى مثبت ، و گاهى مادّى و گاهى معنوى و روحى است . و در اين صورت ، وظيفهء ماست كه نمونه‌هايى از هركدام را مشخّص كنيم : الف : نخست آياتى را ذكر مىكنيم كه براى تعيين سرانجام مخصوص نيكوكاران و گنه‌كاران ، تنها به ذكر اسم نوعى هركدام از آنها بسنده مىكند كه جايگاه ابدى آنان بهشت است يا دوزخ « 2 » ،

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 214 ، آل عمران / 140 ، 141 ، 142 ، 152 ، 166 ، توبه / 16 ، انبياء / 35 ، عنكبوت / 2 ، 3 ، روم ( 30 ) آيهء 41 ، سجده / 21 ، محمد / 31 : آيا گمان كرديد داخل بهشت مىشويد ، بىآنكه حوادثى همچون حوادث سخت گذشتگان به شما برسد ، همانا كه شدايد و زيانهاى فراوان به آنها رسيد و آن‌چنان ناراحت و متزلزل شدند كه پيامبر الهى و افرادى كه ايمان آورده بودند ، گفتند : پس يارى خدا در كجاست ! آگاه باشيد ، يارى خدا نزديك است . ( 2 ) - بهشت : بقره / 82 ، آل عمران / 185 ، نساء / 124 ، توبه / 21 ، 111 ، هود / 23 ، 108 ، كهف / 107 ، حج / 5 ، 6 ، مؤمنون / 22 ، فرقان / 15 ، شعراء / 90 ، لقمان / 8 ، سجده / 19 ، زمر / 73 ، غافر / 8 ، فصّلت / 30 ، شورى / 7 ، احقاف / 14 ، 16 ، محمّد / 6 ، ق / 31 ، حشر / 20 ، قلم / 34 ، نازعات / 41 ، تكوير / 13 ، فجر / 30 ( - 19 الف و 8 ب ) . دوزخ : بقره / 39 ، 81 ، 167 ، 206 ، 217 ، 257 ، 275 ، آل عمران / 12 ، 116 ، 131 ، 151 ، 162 ، 196 ، نساء / 10 ، 14 ، 30 ، 93 ، 97 ، 115 ، 121 ، 140 ، 169 ، مائده / 10 ، 37 ، 72 ، 86 ، انعام / 128 ، اعراف / 18 ، 36 ، انفال / 14 ، 16 ، 36 ، 37 ، توبه / 17 ، 49 ، -